Микрокредитті қайтармасаңыз не болады

Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді

Микрокредит бойынша мерзімді өткізіп алу — жағымсыз жағдай, бірақ заң оның әр кезеңін нақты белгілейді: микроқаржы ұйымы (МҚҰ) сізге қашан хабарлауға тиіс, қанша есептей алады, коллекторлар қалай хабарласа алады және соттан кейін не күтіп тұр. Осы ережелерді білсеңіз, кредитормен келісу оңайырақ болады және артық төлемейсіз.

Мерзімі өткен алғашқы күндер: хабарлама

МҚҰ мерзімі өткен берешек туындаған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірмей бұл туралы сізге шартта көрсетілген тәсілмен жазбаша және цифрлық арналар арқылы хабарлауға міндетті. Хабарламада берешек сомасы, оны төлеу талабы, төлемеудің салдары және шарт талаптарын өзгертуді ұсынуға құқығыңыз бар екені көрсетіледі.

Келіссөзге 30 күн

Хабарламадан кейін МҚҰ-ға мына нұсқалардың бірін ұсыну үшін сізде 30 күнтізбелік күн бар:

• мөлшерлемені төмендету;
• ай сайынғы төлемді кемінде 3 айға кемінде екі есе азайту;
• төлемді кейінге қалдыру;
• өтеу әдісін немесе қарыз мерзімін өзгерту;
• мерзімі өткен берешекті және тұрақсыздық айыбын кешіру.

МҚҰ 15 күнтізбелік күн ішінде жауап береді: келіседі, қарсы ұсыныс жасайды немесе дәлелді түрде бас тартады. Өтінішіңіз қаралып жатқанда бүкіл берешекті мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге болмайды. Егер сіз әлеуметтік осал топқа жатсаңыз немесе төтенше жағдайдан зардап шексеңіз және табысыңыз 30%-дан астам төмендесе не атаулы әлеуметтік көмек алсаңыз, МҚҰ келісуге міндетті.

Егер МҚҰ бас тартса, 15 күнтізбелік күн ішінде микроқаржы омбудсманына тегін жүгінуге болады. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап оның функциялары бірыңғай қаржы омбудсманына өтеді.

Қанша есептей алады

Қысқа мерзімді қарызға мысал: сіз 60 000 ₸ алдыңыз. Мерзімді ұзақ өткізіп алсаңыз да, пайыздар мен тұрақсыздық айыбының жиынтық сомасы 30 000 ₸-ден аспайды, яғни барлығы 90 000 ₸-ден артық қарыз болмайсыз.

Мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін МҚҰ осы кезеңде есептелген пайыздар мен тұрақсыздық айыбын талап етуге құқылы емес. Егер төлем берешектен аз болса, ақша белгіленген тәртіппен бөлінеді: алдымен мерзімі өткен негізгі борыш, содан кейін мерзімі өткен сыйақы, тұрақсыздық айыбы және тек содан соң ағымдағы төлемдер өтеледі.

МҚҰ мен коллекторлардың қоңыраулары

МҚҰ борышкермен былай байланыса алады:

• телефон арқылы — жұмыс күндері 8:00-ден 21:00-ге дейін 3 реттен артық емес, демалыс және мереке күндері 9:00-ден 19:00-ге дейін 2 реттен артық емес;
• жеке кездесу арқылы — жұмыс күндері 8:00-ден 21:00-ге дейін, күніне 1 реттен және аптасына 3 реттен жиі емес.

Қоңырауды тек МҚҰ атына тіркелген нөмірлерден шалуға болады, қызметкер өзін таныстыруға міндетті, ал әңгімелер жазылып алынады. Егер МҚҰ берешекті коллекторлық агенттікке берсе, сол күні оның атауы мен байланыс деректерін сізге хабарлайды. Коллекторлар тек жұмыс күндері сіздің жергілікті уақытыңыз бойынша 8:00-ден 21:00-ге дейін хабарласады. Оларға қорқытуға, балағаттауға, берешек мөлшері туралы алдауға, берешек есебіне ақша қабылдауға және мүлік талап етуге тыйым салынған. Берешек коллекторда тұрғанда кредитор пайыздар мен тұрақсыздық айыбын есептемейді және сотқа жүгінбейді.

Атқарушылық жазба және сот

Нотариус арқылы берешекті соттан тыс өндіріп алу тек даусыз талап бойынша мүмкін, ал микрокредит шарты бойынша бұл үшін берешекті жазбаша мойындауыңыз қажет. Нотариустың атқарушылық жазбасының көшірмесін алғаннан кейін 10 жұмыс күні ішінде нотариусқа қарсылық жібере аласыз. Нотариус 3 жұмыс күні ішінде жазбаның күшін жояды, ал дау сотта қаралады.

МҚҰ-ның қарыз алушыға қоятын талаптары бойынша талап қою мерзімі — 5 жыл. Егер сот берешекті өндіріп алу туралы шешім шығарса, іс сот орындаушысына беріледі.

Сот орындаушысы не істей алады

• Жалақының бір бөлігін ұстап қалады, бірақ борышкерде табысының кемінде 50%-ы және ең төмен күнкөріс деңгейінен (ЕТКД) кем емес сома қалуы тиіс.
• Балаларға арналған жәрдемақылардан, зейнеткерлерге және I топтағы мүгедектігі бар адамдарға төленетін жәрдемақылардан, зейнетақы жинақтарынан ақша ұстамайды.
• Атқарушылық құжат бойынша берешек 40 АЕК және одан көп болса (2026 жылы 173 000 ₸), шетелге шығуға шектеу қояды.

Берешек тым көп болса: банкроттық

Берешек 1 600 АЕК-ке дейін (шамамен 6,9 млн ₸) болса, мүлкіңіз болмаса, қатарынан 12 ай төлей алмасаңыз және кредиторлармен келісуге әрекет жасаған болсаңыз, соттан тыс банкроттық қолжетімді. Өтініш eGov арқылы беріледі, рәсім 6 айға созылады. Салдары ауыр: 5 жыл бойы кредит ала алмайсыз, ал қайтадан банкрот болып танылу тек 7 жылдан кейін мүмкін.

Дәл қазір не істеу керек

1. МҚҰ-дан жасырынбаңыз: мерзім өткенге дейін немесе бірден оған жазып, шарт талаптарын өзгертудің бір нұсқасын ұсыныңыз.
2. Ең болмаса ішінара төлеңіз: әр төлем негізгі борыш пен тұрақсыздық айыбын азайтады.
3. Хат алмасу мен қоңырау жазбаларын сақтаңыз. Коллекторлар мен МҚҰ-ның заң бұзушылықтары туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) eotinish.kz арқылы немесе 1459 нөмірі бойынша хабарлаңыз.
4. Ескі қарызды жабу үшін жаңа қарыз алмаңыз — бұл туралы қолданыстағы кредит бар кезде қарыз алу туралы мақалада толығырақ жазылған.

Егер берешек сіз алмаған қарыздан пайда болса, алаяқтар туралы мақаладағы нұсқаулық бойынша әрекет етіңіз.

Дереккөздер

• ҚР «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңы (6, 7, 9-1, 9-2, 10-баптар) (орыс тілінде)
• ҚНРДА-ның № 92 талаптары: өндіріп алу кезіндегі өзара іс-қимыл, қысқа мерзімді қарыздар лимиттері (орыс тілінде)
• ҚР «Коллекторлық қызмет туралы» Заңы (орыс тілінде)
• ҚНРДА: өтініштер мен жадынамалар (орыс тілінде)