Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді
Банк те, микроқаржы ұйымы (МҚҰ) да ақшаны сыйақыға қарызға береді, екеуін де бір реттеуші — Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) бақылайды. Бірақ олардың ережелері әртүрлі: қанша қарыз алуға болатыны, оның қаншаға түсетіні, мерзімі өткен кезде не болатыны. Төменде 2026 жылғы күздегі негізгі айырмашылықтар және қай жағдайда нені таңдау керегі туралы кеңес берілген.
Лицензия және қадағалау
Банк лицензиясын да, микроқаржылық қызметке лицензияны да ҚНРДА береді. Лицензиясыз микрокредит беруге болмайды, сондықтан кез келген МҚҰ-ның ең алдымен реттеуші тізіліміндегі лицензия нөмірін тексерген жөн. 2024 жылдан бастап МҚҰ-ның ең төменгі жарғылық капиталы — 200 млн ₸.
Басты айырмашылық — ұйым қандай ақшамен жұмыс істейтінінде. Банктер салым қабылдайды, ал ол салымдар депозиттерге міндетті кепілдік беру жүйесімен қорғалған. МҚҰ депозит қабылдамайды: азаматтардың ақшасын кәсіпкерлік қызмет ретінде тартуға оларға тыйым салынған. Сондықтан МҚҰ — тек кредитор, жинақ сақтайтын орын емес.
Қарыз қаншаға түсуі мүмкін
Сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесінің (СЖТМ) шекті мәнін Ұлттық Банк пен ҚНРДА белгілейді. 2026 жылғы 16 мамырдан бастап қолданылатын мәндер:
| Өнім | СЖТМ шегі |
|---|---|
| Банк, кепілсіз қарыз | 46% |
| Банк, кепілмен берілетін қарыз | 35% |
| Ипотекалық тұрғын үй қарызы | 20% (01.07.2026 бастап) |
| МҚҰ микрокредиті | 46% |
| МҚҰ-ның қысқа микрокредиті: 45 күнге дейін және 45 АЕК-ке дейін (194 625 ₸) | мөлшерлеме күніне 0,3%-дан аз, СЖТМ 179%-ға дейін |
Ұзақ мерзімді қарыздарда МҚҰ мен банкке формалды түрде бірдей шек қойылған — 46%. Айырмашылық жалақыға дейінгі қысқа қарыздарда байқалады: жылдық есепте олар қымбатырақ, өйткені заң оларға 179%-ға дейін рұқсат береді. Мысал: 50 000 ₸ 30 күнге күніне 0,3%-бен — артық төлем 4 500 ₸. Сома шағын, бірақ мұндай қарызды ай сайын алсаңыз, бір жылда едәуір көп жиналады.
Қарыз мөлшері
- Кепілсіз тұтынушылық микрокредит — 1 100 АЕК-тен аспайды, 2026 жылы бұл 4 757 500 ₸.
- МҚҰ-ның кез келген микрокредиті — 20 000 АЕК-тен аспайды.
- Банктердің сайттарындағы кепілсіз онлайн-кредиттердің ең жоғары сомасы — 8–9,5 млн ₸-ге дейін.
Алаяқтардан қорғау: «салқындату кезеңі»
Кепілсіз онлайн-қарыздар бойынша шартқа қол қою мен ақша беру арасында үзіліс болады:
- МҚҰ — сома 75 АЕК және одан көп болса (2026 жылы 324 375 ₸), 24 сағат;
- банктер — сома 150-ден 255 АЕК-ке дейін болса, кемінде 8 сағат, ал сома 255 АЕК-тен асса, 24 сағат.
Егер осы уақыт ішінде қарыз алушы ойынан айнып қалса немесе қарызды қайта растамаса, шарт күшін жояды және ақша аударылмайды. Ереже тауарлық кредиттерге, ішкі қайта қаржыландыруға және 150 АЕК-ке дейінгі карта бойынша кредиттік лимиттерге қолданылмайды.
Мерзімі өткен берешек үшін қашан бас тартады
Адамның мерзімі 30 күннен асып кеткен берешегі болса, банк тұтынушылық қарыз беруге құқылы емес. МҚҰ үшін заң 50 күн шегін белгілейді, бірақ ҚНРДА нормативтері қатаңырақ: басқа микрокредит бойынша мерзімді өткізіп алу 1 күннен асса немесе банк қарызы бойынша 30 күннен асса, МҚҰ жаңа микрокредит бермейді. Іс жүзінде МҚҰ қатаңырақ ережені басшылыққа алады. Бас тарту себептері туралы толығырақ — қарыз беруден неге бас тартады мақаласында.
Сақтандыру және қосымша төлемдер
Банктер үшін тыйым заңда тікелей жазылған: жеке тұлғаға қарыз беруді өмірді немесе денсаулықты сақтандыруға байланысты етуге болмайды. МҚҰ-да қосымша қызметтер әрқайсысына жеке өтініш арқылы ғана рәсімделеді, және онда қызметтен бас тарту қарыз беруден бас тартуға әкелмейтіні жазылуы тиіс. Сонымен қатар тұтынушылық микрокредит бойынша МҚҰ сыйақы мен тұрақсыздық айыбынан басқа ешқандай төлем алуға құқылы емес.
Ортақ белгілері
- Қарыз алушыға қойылатын талаптар бойынша талап қою мерзімі банктерде де, МҚҰ-да да — 5 жыл.
- 01.05.2027 дейін банктерге де, МҚҰ-ға да тұтынушылық қарыздар бойынша борыштарды коллекторларға сатуға тыйым салынған.
- Қарызды айыппұлсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады, сыйақы тек нақты өткен күндер үшін есептеледі.
- eGov немесе кредиттік бюро арқылы қарыз алудан ерікті түрде бас тартуды банктер де, МҚҰ да тексеруге міндетті.
Қашан МҚҰ-ны, қашан банкті таңдау керек
Егер бірнеше жүз мың теңгеден асатын сома жарты жылдан ұзақ мерзімге керек болса және сізде ресми табыс болса, банк әдетте тиімдірек. Мысалы, Home Credit онлайн-кредиті — 10 000 ₸-ден бастап, СЖТМ 21,3–45,9%, Alatau City Bank (бұрынғы Jusan) — 30 000 ₸-ден бастап, СЖТМ 31,4–35,1%. Бірақ банктер табыс пен зейнетақы жарналарына қатаңырақ қарайды.
Шағын сома 2–4 аптаға керек болса және қарызды жақын арадағы жалақыдан міндетті түрде жабатын болсаңыз, МҚҰ ыңғайлы. Уақытында қайтара алмасаңыз, қысқа қарыз тез қымбаттайды, сондықтан банктердің ұсыныстарын салыстырған дұрыс — олардың шарттарын кез келген банк картасына қарыз бетіне жинадық. 2026 жылғы қазандағы шарттарымен МҚҰ-лардың өздері — ұсыныстар топтамасында.
Дереккөздер
- «Микроқаржылық қызмет туралы» ҚР Заңы (орыс тілінде)
- «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР Заңы (2026) (орыс тілінде)
- ҚР Ұлттық Банкі: 16.05.2026 бастап СЖТМ шекті мәндері (орыс тілінде)
- ҚНРДА-ның микроқаржылық қызметке қойылатын талаптары (№ 92) (орыс тілінде)
- МҚҰ-ға арналған пруденциялық нормативтер (орыс тілінде)
Материалды Zaimonline.kz редакциясы дайындады. Біз қарыз бермейміз және микроқаржы ұйымы емеспіз: шарттарды салыстырып, ҚР заңы мен ҚНРДА белгілеген ережелерді түсіндіреміз. Жаңартылды 04.10.2026. Біз қалай жұмыс істейміз (орыс тілінде).
