Жаңартылды 17.10.2026 · adilet.zan.kz сайтындағы заң мәтіні бойынша
23.07.2026 жылғы № 352-VIII ҚР Заңы 21.10.2026 бастап микроқаржы ұйымынан (МҚҰ) немесе банктен қарыз алған не кепілгер болған адамдар үшін бірнеше ережені өзгертеді. «Мерзімі 90 күн өткеннен кейін жаңа сыйақы мен тұрақсыздық айыбы есептелмейді» ережесі толық кепілмен қамтамасыз етілген қарыздарға да қолданылады. Кепілгер кепілдікті тоқтатуды талап ету құқығын алады. Борышты қайта құрылымдау тәртібі банктер, МҚҰ және коллекторлар үшін бірыңғай болады.
Қысқаша. 21.10.2026 бастап қарыз толық кепілмен қамтамасыз етілген болса да, МҚҰ мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептелген сыйақы мен тұрақсыздық айыбын талап ете алмайды. Кепілмен де қамтамасыз етілген қарыз бойынша кепілгер шарттар орындалса, кепілдіктен босатуды сұрай алады, ал кредитор өтінішті 10 жұмыс күні ішінде қарауға міндетті. Банкроттық, қарыз алудан ерікті түрде бас тарту және мөлшерлеме шектері өзгермейді.
Заң қашан күшіне енеді
Заңға 23.07.2026 қол қойылып, 21.08.2026 «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттерінде (№ 157) жарияланды. Негізгі бөлігі ресми жарияланғаннан кейін 60 күнтізбелік күн өткен соң, яғни 21.10.2026 бастап қолданылады. Бір норма кейінірек іске қосылады: қайта құрылымдау туралы өтініштерді қарау нәтижелері бойынша МҚҰ мен банктер Ұлттық Банкке 01.01.2027 бастап есеп береді.
Бұрын қалай болды және енді қалай
| Тақырып | 21.10.2026 дейін | 21.10.2026 бастап |
|---|---|---|
| Толық кепілмен берілген МҚҰ қарызы және 90 күн ережесі | Шарт жасалған күні борыш тіркелетін мүлік немесе ақша кепілімен толық қамтамасыз етілсе, МҚҰ мерзімі 90 күн өткеннен кейін де сыйақы мен тұрақсыздық айыбын талап ете алатын | Бұл ерекшелік алынып тасталды: мұндай қарыздар бойынша да мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептелген соманы МҚҰ талап ете алмайды |
| Микрокредит бойынша тұрақсыздық айыбы | Алғашқы 90 күнде мерзімі өткен төлемнің күніне 0,5%-ынан аспайды, жылына барлығы қарыз сомасының 10%-ынан аспайды | Сол күйі, оған қоса: мерзімі 90 күн өткеннен кейін — күніне 0,03%-дан аспайды. Жылына қарыз сомасының 10%-ы шегі бұрынғыдай |
| Жеке тұлға кепілгер (МҚҰ және банктер) | Заң кепілдікті тоқтатуды талап етуге бөлек құқық бермейтін | Қарыз кепілмен де қамтамасыз етілсе, қарыз алушы бұзушылықсыз төлеп жүрсе және кепілдің бағалау бойынша құны қалған берешектен жоғары болса, кепілдікті тоқтатуды талап етуге болады. Кредитор өтінішті 10 жұмыс күні ішінде қарауға міндетті |
| Борышты қайта құрылымдау | Қарыз шартының талаптарын өзгерту туралы өтініштерді қарау тәртібі банктер мен МҚҰ үшін бөлек белгіленетін | Банктер, МҚҰ және коллекторлар үшін ҚНРДА-ның бірыңғай актісі: құжаттар, кредитордың ішкі қағидалары, коллекторларға берілген борыштар бойынша өтініштер, мерзімді қызмет әскери қызметшілеріне кейінге қалдыру, ұжымдық реттеу |
| Коллекторларға қолданылатын санкциялар | Коллекторлық қызмет туралы заң айыппұл мен тізілімнен шығаруды көздейтін | Бұл заңда тек тізілімнен шығару, яғни жұмыс істеуге тыйым салу қалды. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс № 352-VIII Заңмен өзгертілген жоқ |
Неліктен 0,03% мөлшерлемесі сирек кездеседі
Күніне 0,03% туралы норма ұзақ мерзімі өткен берешек үшін жаңа тұрақсыздық айыбына ұқсайды, бірақ кәдімгі тұтынушылық қарызда ол іс жүзінде дерлік қолданылмайды. Заң бұрынғыдай мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептелген сыйақы мен тұрақсыздық айыбын МҚҰ-ның талап етуіне тыйым салады. Сондықтан біздің бағалауымыз бойынша 0,03% мөлшерлемесі екі жағдайда қолданылуы мүмкін:
- ипотекамен қамтамасыз етілген микрокредит бойынша, онда шек 90 емес, 180 күн — мерзімі өткен 91-күннен 180-күнге дейін;
- мерзімі өткен берешек үзіліп отырса: жалпы алғанда 90 күннен асады, бірақ ешқайсысы қатарынан 90 күнге созылмаған.
Бұл — заң мәтінінен жасалған біздің қорытындымыз, ол бойынша ресми түсіндірме әлі жоқ. Өз қарызыңыз бойынша тұрақсыздық айыбын қарыз калькуляторынан есептеп көруге болады.
Заң нені өзгертпейді
- Азаматтардың банкроттығы: азаматтардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы заң өзгертілетін актілер тізімінде жоқ.
- Қарыз алудан ерікті түрде бас тарту, «салқындату кезеңі», шекті СЖТМ және сома лимиттері.
- Банк қарыздары бойынша тұрақсыздық айыбы: алғашқы 90 күнде күніне 0,5%, кейін 0,03%, жылына 10%-дан аспайды.
Банктер туралы заңда акцептісіз есептен шығару қағидалары редакциялық тұрғыдан нақтыланды. Шоттағы соманың 50%-ы лимиті жеке тұлға қарыз алушыға қатысты. Бір банктегі адамның ағымдағы шоттарында кемінде екі ең төмен күнкөріс деңгейі — 2026 жылы 101 702 ₸ қалуы тиіс. Бұл шектеулер жинақ шоттарына қолданылмайды.
Қарыз алушы мен кепілгер не істеуі керек
Қарызыңыз толық кепілмен берілсе және мерзімі 90 күннен асса
21.10.2026 кейін борыш есебін тексеріңіз: мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептелген сыйақы мен тұрақсыздық айыбы өспеуі керек. Жаңа ереже бұрын қол қойылған шарттарға қолданыла ма, оны заң тікелей айтпайды, сондықтан даулы есептеулерге кредиторға жазбаша қарсылық білдіріңіз. Борыш болғандағы әрекет тәртібі қарызды қайтармасаңыз не болады мақаласында берілген.
Егер сіз кепілгер болсаңыз
Бұл норма заң күшіне енгеннен кейін жасалған кепілдік шарттарына қатысты. Үш шартты тексеріңіз: қарыз бойынша кепіл де, сіздің кепілдігіңіз де бар; қарыз алушы бұзушылықсыз төлеп жүр; өтініш берген күнгі бағалау бойынша кепілдің нарықтық құны өтелмеген берешектен жоғары. Сонда кредиторға кепілдікті тоқтату туралы жазбаша өтініш беріңіз. Жауап 10 жұмыс күні ішінде келуі тиіс, бірақ кредитор келісуге міндетті емес. Кепілдік туралы толығырақ — анықтамасыз және кепілгерсіз қарыз мақаласында.
Қарыз шарттарын өзгерткіңіз келсе
Қайта құрылымдау туралы өтініш беру құқығы бұрынғыдай сақталады. Жаңа бірыңғай тәртіпті ҚНРДА бөлек актімен бекітуі тиіс, ол коллекторларға берілген борыштарға да қатысты болады. Ол әзірге болмағандықтан, кредиторға немесе коллекторға қолданыстағы қағидалар бойынша өтініш жазып, қабылданғаны туралы белгісі бар көшірмесін сақтаңыз.
17.10.2026 жағдай бойынша adilet.zan.kz сайтындағы Микроқаржылық қызмет туралы заң мәтіні әлі жаңартылған жоқ: түзетулер № 352-VIII Заңмен көзделген деп белгіленген. ҚНРДА-ның № 92 талаптарында толық кепілмен берілген қарыздар туралы бұрынғы ескертпе әзірге сақталған. 21.10.2026 кейін басымдық заңда болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Заң бұрын берілген қарыздарға қатысты ма?
Кепілгерлер үшін — жоқ: кепілдікті тоқтатуды талап ету құқығы тек заң күшіне енгеннен кейін жасалған шарттар бойынша бар. Кепілмен берілген қарыздар бойынша 90 күн ережесіне қатысты заң ескі шарттар туралы бөлек ескертпе жасамайды, сондықтан оны оларға қолдану кредитормен дауға айналуы мүмкін.
Енді мерзімі 90 күн өткеннен кейін төлемеуге бола ма?
Жоқ. Заң мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептелген жаңа сыйақы мен тұрақсыздық айыбын талап етуге тыйым салады, бірақ борыштың өзі және бұрын есептелген сомалар қалады. Кредитор нотариустың атқарушылық жазбасын алуға немесе сотқа жүгіне алады.
Банк кредиттері бойынша тұрақсыздық айыбы өзгерді ме?
Жоқ. Банк қарыздары бойынша бұрынғыдай алғашқы 90 күнде күніне 0,5%, кейін 0,03% қолданылады және жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды.
Мерзімі өткен берешек болмаса, бірдеңе істеу керек пе?
Жоқ. Мерзімі өткен берешегі жоқ қарыз алушыға заң тікелей әсер етпейді. Егер сіз кепілмен қамтамасыз етілген қарыз бойынша кепілгер болсаңыз, шартыңыз жаңа құқыққа сәйкес келе ме, тексеріңіз.
Дереккөздер
- 23.07.2026 жылғы № 352-VIII ҚР Заңы (орыс тілінде; 1-бап 20, 25, 30-тармақтар; 2-бап — қолданысқа енгізу тәртібі)
- ҚР «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңы (орыс тілінде; 6, 7, 9-2-баптар)
- ҚР «Банктер және банк қызметі туралы» Заңы (орыс тілінде; 54, 58, 61-баптар)
- ҚР «Коллекторлық қызмет туралы» Заңы (орыс тілінде; 15, 18-баптар)
- ҚНРДА-ның микроқаржылық қызметке қойылатын № 92 талаптары (орыс тілінде)
- Zakon.kz: 2026 жылғы 21 қазаннан бастап борыштарды өндіріп алу қағидалары қалай өзгереді (орыс тілінде)
Материалды Zaimonline.kz редакциясы дайындады. Біз қарыз бермейміз және микроқаржы ұйымы емеспіз: шарттарды салыстырып, ҚР заңы мен ҚНРДА белгілеген ережелерді түсіндіреміз. Жаңартылды 17.10.2026. Біз қалай жұмыс істейміз (орыс тілінде).
