Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді
Кредиттік тарихы нашар адамға картаға қарызды әдетте банк бас тартқаннан кейін немесе есепте ескі мерзімі өткен берешек тұрғанда іздейді. «Барлығын мақұлдаймыз» деген уәделер мұнда жұмыс істемейді: ҚНРДА-ның пруденциялық нормативтері бойынша МҚҰ кредиттік есебіңізді қарап, онда белгілі бір жазбалар болса, бас тартуға міндетті. Төменде нақты қандай жазбалар жаңа қарызға жол жабатыны, олар қанша уақыт сақталатыны және соның ішінде нені түзетуге болатыны талданған.
Лицензиясы бар МҚҰ ұсыныстары — ұсыныстар бетінде (орыс тілінде).
МҚҰ үшін «нашар» тарих нені білдіреді
Нормативтерде «жақсы немесе нашар» деген жалпы баға жоқ. МҚҰ микрокредит беруге немесе оны ұлғайтуға құқылы емес жағдайлардың нақты тізбесі бар (ҚНРДА-ның 03.04.2026 жылғы редакциясындағы нормативтердің 22-тармағы), оған қоса Микроқаржы қызметі туралы заңдағы қарыз алудан ерікті түрде бас тарту және банкроттық.
| Кредиттік есептегі жазба | МҚҰ не істейді | Қанша уақыт әрекет етеді |
|---|---|---|
| Микрокредит бойынша мерзімі 1 күннен асқан берешек | Бас тартады (ҚНРДА нормативтері бойынша) | Мерзімі өткен берешек өтелмейінше |
| Банк қарызы бойынша мерзімі 30 күннен асқан берешек | Бас тартады | Мерзімі өткен берешек өтелмейінше |
| Мерзімі 90 күннен асқан берешек | 0,5 орнына БЖК 0,25-тен аспайды | 12 ай |
| «Тиімсіз» қайта құрылымдау | Бас тартады | 12 ай |
| Борыш толық кешірілген | Бас тартады | 36 ай |
| Соттан тыс немесе сот арқылы банкроттық | Бас тартады | Аяқталғаннан кейін 5 жыл |
| Қарыз алудан ерікті түрде бас тарту | Бас тартады | Оны өзіңіз алып тастағанша |
Борышты кешіруді және тиімсіз қайта құрылымдауды нормативтер 01.07.2025 бастап ескереді. Заңның өзінде мерзімі өткен берешектің шегі жұмсағырақ: мерзімі 50 күнтізбелік күннен асқан берешек болса, МҚҰ тұтынушылық микрокредит беруге құқылы емес. Екі норма да күшінде, іс жүзінде солардың қатаңы қолданылады. Қарапайым тілмен айтқанда, микрокредит бойынша кез келген ағымдағы мерзімі өткен берешек болса, жаңа МҚҰ бас тартады. Банктерге заң мерзімі 30 күннен асқан берешек болғанда қарыз беруге тыйым салады.
Мерзімі 90+ күн өткен берешек: 0,5 орнына БЖК 0,25
Борыштық жүктеме коэффициенті (БЖК) табыстың қандай бөлігі борышқа кететінін көрсетеді. Өтелмеген барлық қарыз бойынша, оның ішінде мерзімі өткендері бойынша ай сайынғы төлемдерді жаңа қарыз бойынша орташа төлеммен қосып, 6 айдағы орташа айлық табысқа бөледі. МҚҰ үшін әдеттегі шек — 0,5. Соңғы 12 айда мерзімі 90 күннен асқан берешегіңіз болса, шек 0,25-ке дейін төмендейді.
Мысал. Орташа табыс айына 280 000 ₸, банк кредиті бойынша төлем 50 000 ₸.
- БЖК 0,5 болғанда барлық борышқа айына 140 000 ₸-ге дейін жұмсауға болады. Жаңа қарызға 90 000 ₸-ге дейін қалады.
- БЖК 0,25 болғанда шек — 70 000 ₸. Жаңа қарызға 20 000 ₸ қалады, мұндай қормен ірі соманы мақұлдамайды.
Табыстың төменгі шегі де бар: ең төмен күнкөріс деңгейінен (2026 жылы 50 851 ₸) кем емес, оған қоса отбасының кәмелетке толмаған әрбір мүшесіне осы соманың жартысы. Бір баламен бұл айына 76 277 ₸, екі баламен — 101 702 ₸. Тексеру кезінде тағы не қаралатыны туралы толығырақ МҚҰ қарыз алушыны қалай тексереді мақаласында жазылған.
«Тиімсіз» қайта құрылымдау
Борыштың шарттарын өзгертуге болады, бірақ нормативтер оның көмектескен-көмектеспегенін қарайды. Қайта құрылымдау мына жағдайларда тиімсіз деп саналады:
- 6 айда борыш кемінде 5%-ға азаймаса;
- 12 ай ішінде мерзімі өткен берешек бола тұра екі немесе одан көп қайта құрылымдау жасалса;
- мерзімі өткен борыш жаңа қарызбен қайта қаржыландырылса.
Бұдан практикалық қорытынды шығады. Бір МҚҰ-дағы мерзімі өткен берешекті жабу үшін басқа МҚҰ-дан қарыз алу екі себеппен мүмкін болмайды. Жаңа МҚҰ-ны ағымдағы мерзімі өткен берешек тоқтатады. Ал схеманың өзі «мерзімі өткен борышты жаңа қарызбен қайта қаржыландыру» белгісіне сәйкес келеді және кейін микрокредиттерге жолды тағы бір жылға жабады.
Кредиттік тарих қанша уақыт сақталады
Кредиттік бюро адам туралы ақпаратты ол туралы соңғы мәліметтер алынған күннен бастап 5 жыл сақтайды. Мерзімі өткен берешектер үшін бөлек, қысқарақ мерзімді заң белгілемейді. Банктер мен МҚҰ деректерді Мемлекеттік кредиттік бюроға беруге міндетті, басқа бюроларға — қарыз алушының келісімімен.
Нормативтердің өз «терезелері» бар және олар қысқарақ: мерзімі 90+ күн өткен берешек пен тиімсіз қайта құрылымдау үшін 12 ай, кешірілген борыш үшін 36 ай. Өтелген ескі мерзімі өткен берешек есепте көрініп тұрады, бірақ ағымдағысы сияқты нормативтік тыйым тудырмайды. Әрі қарай нақты МҚҰ-ның бағалауы шешеді. Есеп таза болса да неге бас тартатыны қарыз беруден бас тарту туралы мақалада талданған.
Кредиттік тарихты қалай тексеріп, түзетуге болады
- Есепке тапсырыс беріңіз. Күнтізбелік жылына бір рет кредиттік бюро есепті тегін береді және кредиттік скорингіңізді де тегін хабарлайды. Есепті Мемлекеттік кредиттік бюродан, Бірінші кредиттік бюродан, ХҚКО-дан немесе egov.kz арқылы алуға болады. finratings.kz деректері бойынша жыл ішіндегі қайталама есеп 400 ₸ тұрады. ҚНРДА тарихты тоқсанына бір рет тексеріп тұруға кеңес береді.
- Қателерді табыңыз. Өзіңіз алмаған қарыздарды, қате сомаларды және жабылып қойған шарттар бойынша мерзімі өткен берешектерді іздеңіз.
- Жазбаға дау айтыңыз. Заң деректермен келіспейтініңізді мәлімдеуге, оларды кім бергенін білуге және сол ұйымнан түзетуді талап етуге құқық береді. Егер бюроның өзі қателессе, түзетілген есеп 5 күнтізбелік күн ішінде беріледі.
- Бөтен қарызға полиция арқылы дау айтыңыз. Қарызды алаяқтар рәсімдесе, бюродағы даудың өзі жеткіліксіз: борышты соттан тыс есептен шығару және тарихты түзету көп жағдайда тек полицияның процестік құжаттары болғанда ғана мүмкін. Әрекеттер тәртібі микрокредиттер және алаяқтар туралы материалда сипатталған.
- Ағымдағы мерзімі өткен берешектерді өтеңіз. Олар есепте тұрғанда, ҚНРДА нормативтері бойынша бірде-бір МҚҰ қарыз бермейді.
Дау айту құқығы қате мәліметтерге қатысты. Нақты мерзімі өткен берешек сақтау мерзімі бойы тарихта қалады, сондықтан «кредиттік тарихты тазалап беру» туралы ақылы ұсыныстарға сенімсіздікпен қараңыз.
Қазір мерзімі өткен берешек болмаса
Ағымдағы борышсыз ескі жағымсыз жазба автоматты түрде бас тартуды білдірмейді. БЖК шекке сыйса, табыс үзіндімен немесе БЖЗҚ деректерімен расталса және өтінім бір МҚҰ-ға берілсе, мүмкіндік жоғарырақ. Микроқаржы қызметі туралы заңның қолданыстағы редакциясы бойынша кредиттік есепте басқа МҚҰ-ға немесе банкке берілген, шешімі әлі шықпаған өтінім болса, МҚҰ кепілсіз қарызды мақұлдай алмайды. Өтінім бойынша шешім бір сағат ішінде қабылданады, сондықтан сауалнамаларды бірден барлығына жібергеннен гөрі жауапты күткен ақылға қонымды. Бір сағат ішінде екі немесе одан көп кредиторға өтінім берсеңіз, бюро бұл туралы Ұлттық Банктің антифрод-орталығына хабарлайды.
Лицензиясы бар МҚҰ қарыз бермес бұрын кредиттік есепті тексеруге міндетті. Егер сізге «кредиттік тарихты тексерусіз» қарыз уәде етсе, алдымен компанияны ҚНРДА тізілімінен тексеріңіз (орыс тілінде).
Жаңа қарыздың орнына не істеу керек
Ескі борыштарды төлеу қиындаған кезде жаңа қарыз әдетте жағдайды нашарлатады. Заңда онсыз жұмыс істейтін құралдар бар.
- Шарт талаптарын өзгерту туралы өтініш. Мерзімі өткен берешек туралы МҚҰ күнтізбелік 10 күннен кешіктірмей хабарлауы тиіс. Хабарламадан кейін сізде 30 күнтізбелік күн бар: осы уақытта мөлшерлемені төмендетуді, төлемді 3 айдан бастап мерзімге кемінде 50%-ға азайтуды, кейінге қалдыруды, мерзімді өзгертуді немесе тұрақсыздық айыбын кешіруді ұсына аласыз. МҚҰ 15 күнтізбелік күнде жауап береді. Тиімсіз қайта құрылымдау өлшемшарттарын есте сақтап, өзіңізге шынымен орындалатын кестені сұраңыз.
- Міндетті қайта құрылымдау. Әлеуметтік осал қарыз алушыларға және төтенше жағдайдан (ТЖ) зардап шеккендерге, егер табыс 30%-дан астам төмендесе немесе адам атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) алса, МҚҰ кейінге қалдыру беруге немесе төлемді азайтуға міндетті.
- Омбудсман. МҚҰ бас тартқаннан кейін 15 күнтізбелік күн ішінде микроқаржы омбудсманына тегін жүгінуге болады. Екі немесе одан көп кредитор алдында борыш болса, қаржы омбудсманы қызметі жанында ұжымдық реттеу платформасы бар. 01.01.2027 бастап бұл функциялар бірыңғай қаржы омбудсманына өтеді.
- Соттан тыс банкроттық — соңғы шара ретінде: борыш 1 600 АЕК-ке дейін (шамамен 6,9 млн ₸), мүлік жоқ, қатарынан 12 ай төлейтін қаражат жоқ және реттеу рәсімінен өтілген. Өтініш eGov арқылы беріледі. Банкроттықтан кейін 5 жыл кредит бермейді.
Тұтынушылық микрокредит бойынша мерзімі 90 күн өткеннен кейін сыйақы мен тұрақсыздық айыбы есептелмейді, бірақ борыштың өзі қалады. Басқа салдарлар қарызды қайтармау несімен қауіпті мақаласында жинақталған.
Дереккөздер
- МҚҰ-ға арналған пруденциялық нормативтер (22-тармақ: қарыз беруге тыйымдар), ҚНРДА-ның 03.04.2026 жылғы редакциясы (орыс тілінде)
- ҚНРДА-ның 03.04.2026 жылғы № 50 қаулысы: БЖК, БЖК 0,25 және ең төмен табыс (орыс тілінде)
- «Кредиттік бюролар туралы» Заң: сақтау мерзімі, тегін есеп, деректерге дау айту (орыс тілінде)
- «Микроқаржы қызметі туралы» Заң: мерзімі 50 күн өткен берешек, реттеу, омбудсман (орыс тілінде)
- ҚНРДА: кредиттік есепті қайдан алуға болады (орыс тілінде)
- ҚНРДА: азаматтардың банкроттығы (орыс тілінде)
Материалды Zaimonline.kz редакциясы дайындады. Біз қарыз бермейміз және микроқаржы ұйымы емеспіз: шарттарды салыстырып, ҚР заңы мен ҚНРДА белгілеген ережелерді түсіндіреміз. Жаңартылды 04.10.2026. Біз қалай жұмыс істейміз (орыс тілінде).
