Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді
Жалақыға дейінгі қарыз деп бірнеше күнге немесе аптаға алынып, жақын арадағы табыстан бір төлеммен қайтарылатын шағын соманы айтады. Заңда мұндай бөлек термин жоқ, бірақ қысқа мерзімді қарыздарға өз лимиттері қолданылады: мөлшерлеме күніне 0,3%-ға дейін, ал барлық артық төлем қарыз сомасының жартысынан аспауы тиіс. Мұнда теңгемен есептеу мысалдары, ұзарту және мерзімінен бұрын өтеу қағидалары, сондай-ақ мұндай қарызды алмаған жөн жағдайлар жинақталған.
Лицензиясы бар МҚҰ ұсыныстары — ұсыныстар бетінде (орыс тілінде).
Заң қандай қарызды қысқа мерзімді деп санайды
Ерекше лимиттер екі шарт бірдей орындалғанда ғана қолданылады: мерзімі 45 күнтізбелік күннен аспайды және сомасы 45 АЕК-тен, яғни 2026 жылы 194 625 ₸-ден аспайды. Біреуі орындалмаса, бұл СЖТМ шегі жылдық 46% болатын кәдімгі микрокредит. Мысалы, 20 күнге алынған 250 000 ₸ мерзімі жағынан жалақыға дейінгі қарызға ұқсайды, бірақ сомасы бойынша қысқа мерзімді санатқа енді кірмейді.
Қысқа мерзімді қарыздарға 16.05.2026 бастап мынадай шектер қолданылады:
- мөлшерлеме күніне 0,3%-ға дейін, СЖТМ 179%-дан аспайды;
- мерзімді өткізіп алғанда тұрақсыздық айыбы орындалмаған міндеттеме сомасының күніне 0,3%-ынан аспайды;
- қарыз сомасынан тыс барлық төлемдер, яғни сыйақы мен тұрақсыздық айыбы бірге, шарттың бүкіл мерзімінде берілген соманың 50%-ынан аспайды;
- ұзарту тек тараптардың келісімі бойынша, бұрынғыдай немесе жақсырақ шарттармен және 90 күнтізбелік күннен аспайтын мерзімге жүргізіледі.
Тұтынушылық микрокредит бойынша МҚҰ сыйақы мен тұрақсыздық айыбынан басқа ешқандай төлем алуға құқылы емес, сондықтан өтінімді қарағаны немесе қарызды бергені үшін комиссия болмауы керек. 2024 жылғы реформаға дейін мұндай қарыздар бойынша мөлшерлеме күніне 1%-ға жететін, ал олар үшін шекті СЖТМ болмаған.
Қанша артық төлейсіз
Қысқа мерзімді қарыз бойынша сыйақы былай есептеледі: сома × күндік мөлшерлеме × күн саны. Кестеде күніне 0,3% шекті мөлшерлемемен есептелген артық төлем көрсетілген. МҚҰ мөлшерлемесі төмен болса, азырақ төлейсіз.
| Қарыз сомасы | 10 күн | 20 күн | 45 күн | Барлық артық төлемнің шегі |
|---|---|---|---|---|
| 20 000 ₸ | 600 ₸ | 1 200 ₸ | 2 700 ₸ | 10 000 ₸ |
| 50 000 ₸ | 1 500 ₸ | 3 000 ₸ | 6 750 ₸ | 25 000 ₸ |
| 100 000 ₸ | 3 000 ₸ | 6 000 ₸ | 13 500 ₸ | 50 000 ₸ |
| 150 000 ₸ | 4 500 ₸ | 9 000 ₸ | 20 250 ₸ | 75 000 ₸ |
| 194 625 ₸ (45 АЕК) | 5 839 ₸ | 11 678 ₸ | 26 274 ₸ | 97 312 ₸ |
Нақты мысал: TurboMoney сайтында 100 000 ₸-ді 20 күнге күніне 0,28% мөлшерлемемен алу есебін көрсетеді, қайтарылатын сома — 105 600 ₸. Шекті мөлшерлемемен 106 000 ₸ болар еді. Компанияның шарттары TurboMoney шолуында (орыс тілінде) жинақталған.
Алғашқы қарыз кейде тегін дерлік болады. CreditPlus жаңа клиенттерге күніне 0,01% мөлшерлемемен береді, Vivus акция бойынша уақытында қайтарған жағдайда алғашқы 7 күнде күніне 0,01% алады. Мұндай мөлшерлемемен 7 күнге алынған 50 000 ₸ небәрі 35 ₸ тұрады. Мұндай ұсыныстардың қалай құрылғаны пайызсыз қарыздар туралы мақалада (орыс тілінде) сипатталған.
Ақшаны картаға аударғаны үшін бөлек комиссия алынуы мүмкін. Оны МҚҰ емес, төлем провайдері алады: мысалы, Займерде бұл соманың 5,8%-ы, бірақ 348 ₸-ден кем емес. Ақша алу тәсілін шартқа қол қоймас бұрын таңдаған дұрыс.
Өз сандарыңызды қарыз калькуляторына енгізіп көріңіз. Ол сыйақы мен тұрақсыздық айыбын есептеп, шарттардың лимиттерге сыятын-сыймайтынын көрсетеді.
50% шегі: артық төлемнің ең жоғары мөлшері
Қысқа мерзімді қарыз бойынша басты қорғаныс — барлық артық төлемнің шегі. Ұзарту мен мерзімі өткен берешек қанша созылса да, сыйақы мен тұрақсыздық айыбы бірге берілген соманың жартысынан аспайды.
Мысал. Сіз 30 күнге 100 000 ₸ алдыңыз, шекті мөлшерлемемен сыйақы 9 000 ₸ болады. Қарызды сол шарттармен ең көп 90 күнге ұзартсаңыз, 120 күнде 36 000 ₸ жиналады. Мерзімді өткізіп алсаңыз, тұрақсыздық айыбы қосылады, бірақ МҚҰ қарыз сомасынан тыс жалпы алғанда 50 000 ₸-ден артық ала алмайды. Демек, ең көбі 150 000 ₸ қайтаруға тура келеді.
Кәдімгі микрокредиттерде мұндай шек жоқ. Олардың артық төлемін СЖТМ 46%, жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайтын тұрақсыздық айыбы және мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін есептеуді тоқтату шектейді.
Ұзарту: не береді және қанша тұрады
МҚҰ қарызды сіздің келісіміңізсіз немесе нашар шарттармен ұзарта алмайды. Компаниялардың тәртібі әртүрлі:
- Tengebai. Кабинеттегі «Продлить» батырмасы (сайттың орыс тіліндегі интерфейсі бойынша): сіз есептелген сыйақыны төлейсіз, мерзім 20 күнге дейін жылжиды, негізгі борыш өзгермейді. Ұзарту қолжетімді бола ма және неше рет, оны скоринг шешеді.
- CreditPlus. Сыйақы төленгеннен кейін қарыз бастапқы мерзімге тең мерзімге автоматты түрде ұзартылады. Бұл қызмет кабинетте мерзім аяқталардан 4 күн бұрын пайда болады.
- MoneyMan. 7, 14, 21 немесе 28 күнге «Дополнительная отсрочка выплаты» (төлемді қосымша кейінге қалдыру). Оның құнын жүйе борыш сомасы мен күн санына қарай есептейді, сайтта алдын ала көрсетілмейді.
Ұзарту борышты азайтпайды: сіз өткен мерзім үшін сыйақы төлейсіз, ал негізгі сома келесі мерзімге көшеді. Жаңа күнге де ақша болмаса, МҚҰ-ға шарт талаптарын өзгерту туралы өтінішті бірден берген дұрыс. Мерзімі өткен берешектің тәртібі мен салдары қарызды қайтармасаңыз не болады мақаласында сипатталған.
Мерзімінен бұрын өтеу
Қарызды мерзімінен бұрын айыппұлсыз қайтаруға болады, ал сыйақы тек іс жүзінде пайдаланған күндер үшін есептеледі. Мысал: 50 000 ₸ күніне 0,3% мөлшерлемемен 20 күнге алынды. 8 күннен кейін өтесеңіз, артық төлем 3 000 ₸ орнына 1 200 ₸ болады.
Tengebai-да толық және ішінара өтеу кабинетте кез келген уақытта тегін қолжетімді. TurboMoney-де мерзімінен бұрын өтегені үшін комиссия жоқ. MoneyMan-да нақты сома кабинеттегі «Сумма для полного досрочного погашения» (толық мерзімінен бұрын өтеу сомасы) жолында көрінеді.
12.10.2026 бастап кепілсіз қарыздан шарт жасалған күннен бастап 14 күнтізбелік күн ішінде тұрақсыздық айыбы мен айыппұлсыз бас тартуға болады. Тек іс жүзінде пайдаланған күндер үшін сыйақы төлеу қажет болады.
Мұндай қарыз қашан орынды
- Ақша бірнеше күнге керек және жақын арадағы табыстың күні мен сомасын нақты білесіз.
- Сыйақымен бірге қайтарылатын сома міндетті шығыстармен қоса осы жалақыға сыяды.
- Ақшаны ұзартусыз, мерзімінде немесе одан ертерек қайтаруды жоспарлап отырсыз.
Қашан алмаған дұрыс
- Басқа микрокредит бойынша мерзімі өткен берешек бар. ҚНРДА нормативтері бойынша мерзімі 1 күннен асқан берешек болса, МҚҰ жаңа қарыз бермейді, сондықтан өтінім бас тартумен аяқталады.
- Жаңасын қоса алғанда барлық борыш бойынша төлемдер табыстың жартысынан асады. Бұл — борыштық жүктеменің шегі (БЖК 0,5), және МҚҰ бас тартуға міндетті.
- Қарыз мерзімі өткен борышты жабу үшін керек. Мерзімі өткен борышты жаңа қарызбен қайта қаржыландыруды нормативтер «тиімсіз» қайта құрылымдау деп санайды, және келесі 12 айда МҚҰ сізге жаңа қарыз беруге құқылы емес.
- Мерзімге қарай ақша болмайтыны қазірдің өзінде белгілі. Ұзарту мен тұрақсыздық айыбы артық төлемді қарыз сомасының жартысына дейін жеткізуі мүмкін.
Бас тартудың міндетті себептерінің толық тізімі қарыз беруден неге бас тартады мақаласында берілген.
Қол қоймас бұрын нені тексеру керек
- Лицензияны. МҚҰ атауы мен лицензия нөмірі ҚНРДА тізілімінде болуы керек. Қалай іздеу керегі МҚҰ-ны тізілімнен қалай тексеруге болады нұсқаулығында (орыс тілінде) көрсетілген.
- Мөлшерлеме мен СЖТМ-ді. 45 күнге дейінгі және 194 625 ₸-ге дейінгі қарыз үшін күніне 0,3%-дан жоғары мөлшерлеме және 179%-дан жоғары СЖТМ заңсыз.
- Қосымша қызметтерді. Сақтандыруды және басқа қызметтерді МҚҰ тек бөлек өтінішпен рәсімдейді, ал олардан бас тарту қарыз беруден бас тартуға себеп бола алмайды.
- Биометриялық сәйкестендіруді. 15 АЕК-тен (64 875 ₸) бастап қысқа мерзімді қарыздар бойынша ол Ұлттық Банк жүйесі арқылы өтеді. Бұл артық тексеру емес, рәсімдеудің әдеттегі бөлігі.
Дереккөздер
- ҚР Ұлттық Банкі: 16.05.2026 бастап қарыздар мен микрокредиттер бойынша шекті СЖТМ (орыс тілінде)
- ҚНРДА-ның микроқаржы қызметіне қойылатын талаптары № 92 (5-қосымша: қысқа мерзімді қарыздардың лимиттері) (орыс тілінде)
- ҚР «Микроқаржы қызметі туралы» Заңы (орыс тілінде)
- ҚНРДА-ның 03.08.2026 жылғы № 116 қаулысы (қарыздан 14 күн ішінде бас тарту) (орыс тілінде)
- TurboMoney: 20 күнге алынатын қарыз есебінің мысалы (орыс тілінде)
- Tengebai: микрокредитті ұзарту тәртібі (орыс тілінде)
Материалды Zaimonline.kz редакциясы дайындады. Біз қарыз бермейміз және микроқаржы ұйымы емеспіз: шарттарды салыстырып, ҚР заңы мен ҚНРДА белгілеген ережелерді түсіндіреміз. Жаңартылды 04.10.2026. Біз қалай жұмыс істейміз (орыс тілінде).
