Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді
Қысқа жауап: иә, егер қолданыстағы кредит бойынша мерзімі өткен берешек болмаса және табысыңыз тағы бір қарызды төлеуге жетсе. Заң бір адамның қарыз санын шектемейді, бірақ микроқаржы ұйымы (МҚҰ) борыштық жүктемеңізді есептеп, кредиттік тарихыңызды тексеруге міндетті. Мұның қалай жұмыс істейтінін және шегі қайда екенін талдап көрейік.
Бір мезгілде қанша қарыз алуға болады
Заңдар мен нормативтерде микрокредит санына тіркелген шек жоқ. Оның орнына үш ереже қолданылады:
- борыштық жүктеме — барлық борыш бойынша төлемдер табыстың белгіленген үлесінен аспауы керек;
- мерзімі өткен берешек — қазір мерзімі өткен берешегіңіз болса, жаңа қарыз берілмейді;
- «кредиттік шопингке» тыйым — кредиттік есепте басқа ұйымға берілген, шешімі шықпаған кепілсіз қарыз өтінімі тұрғанда, жаңасын мақұлдауға болмайды. Сондықтан өтінімдерді жауап күтіп, кезекпен берген дұрыс.
Борыштық жүктеме қалай есептеледі
МҚҰ борыштық жүктеме коэффициентін (БЖК) есептейді: барлық өтелмеген, оның ішінде мерзімі өткен қарыздар бойынша ай сайынғы төлемдердің сомасына жаңа қарыз бойынша орташа төлем қосылып, соңғы 6 айдағы орташа айлық табысқа бөлінеді. МҚҰ үшін шек — 0,5, яғни борышқа табыстың жартысынан артығы кетпеуі керек.
| Мысал | Сома |
|---|---|
| 6 айдағы орташа табыс | 300 000 ₸ |
| Банктегі кредит бойынша төлем | 95 000 ₸ |
| БЖК 0,5 болғандағы төлемдер шегі | 150 000 ₸ |
| Жаңа қарызға қанша қалады | айына 55 000 ₸-ге дейін |
Егер қарыз алушының соңғы 12 айда мерзімі 90 күннен асқан берешегі болса немесе құмар ойындарға белсенді тартылу белгілері байқалса, шек 0,25-ке дейін төмендейді. Жоғарыдағы мысалда бұл барлық борышқа 75 000 ₸ болады, яғни жаңа қарызға орын қалмайды.
БЖК-ден бөлек, табыс ең төмен күнкөріс деңгейінен (ЕТКД) кем болмауы керек — 2026 жылы 50 851 ₸, оған қоса отбасының кәмелетке толмаған әрбір мүшесіне осы соманың жартысы. БЖК жаңа қарыз берілгенде ғана емес, төлемді ұлғайтатын кез келген шарт өзгергенде де, мысалы, мерзімі ұзартылғанда қайта есептеледі.
Қолданыстағы кредитке байланысты қашан бас тартады
ҚНРДА нормативтері бойынша МҚҰ жаңа микрокредит бермейді, егер сізде:
- басқа микрокредит бойынша 1 күннен асатын мерзімі өткен берешек болса;
- банк қарызы бойынша 30 күннен асатын мерзімі өткен берешек болса;
- соңғы 12 айда «тиімсіз» қайта құрылымдау болса — борыш жарты жылда кемінде 5%-ға азаймаса, мерзімі өткен берешек болған кезде бір жылда екі рет қайта құрылымдау жасалса немесе мерзімі өткен борыш жаңа қарызбен қайта қаржыландырылса;
- соңғы 36 айда борышыңыз толық кешірілген болса.
Себептердің толық тізімі қарыз беруден неге бас тартады мақаласында.
Қайта қаржыландыру: қарызды өтеуге алынатын қарыз
Жаңа қарыздың мақсаты ескісін тиімдірек шартпен жабу болса, заң бұған жол береді, бірақ белгілі ережелермен:
- басқа ұйымда қайта қаржыландырғанда (01.10.2026 бастап) ақша ескі борыш тұрған жерге тікелей аударылады, ал ол жерде борыш 5 жұмыс күнінен кешіктірілмей өтеледі;
- қайта құрылымдау немесе қайта қаржыландыру кезінде капиталдандырылған мерзімі өткен сыйақыға, тұрақсыздық айыбына және комиссияларға пайыз есептеуге болмайды;
- қарыз алудан ерікті түрде бас тарту сол МҚҰ-дағы борышты өтеуге арналған қарыз алуға кедергі болмайды.
Ескі қарызды төлеу үшін басқа МҚҰ-дан жаңа қарыз алу — борыш шұңқырына түсудің ең жылдам жолы: бұрынғы борышқа жаңа пайыздар қосылады, ал алғашқы кешіктіруден-ақ екі мүмкіндік те жабылады. Төлеу қиын болса, бірден өз кредиторыңызға жүгінген дұрыс: мерзімі өткен берешек туралы хабарламадан кейін сізде төлемді кейінге қалдыруды, азайтуды немесе жаңа мерзімді ұсынуға 30 күн бар, ал МҚҰ 15 күнтізбелік күн ішінде жауап беруге міндетті.
Мақұлдау мүмкіндігін қалай арттыруға болады
- Қазіргі мерзімі өткен берешекті, тіпті бір күндігін де жабыңыз немесе өтеңіз.
- БЖК-ні алдын ала есептеп, төлемі оған сыятын соманы сұраңыз.
- Табысыңызды растаңыз: карта бойынша үзінділер, БЖЗҚ деректері. 21 жасқа толған қарыз алушылар үшін МҚҰ дебеттік карта бойынша айналымдарды ескере алады.
- Бір мезгілде бірнеше өтінім бермеңіз.
- Кредиттік тарихыңызды тексеріңіз: жылына бір есеп тегін.
Табысыңыз жетсе, бірақ бірнеше айға ірі сома керек болса, қарызды банк кредиттерімен салыстырыңыз: олар кез келген банк картасына қарыз бетінде. МҚҰ топтамасы — осында.
Дереккөздер
- ҚНРДА № 50 қаулысы: БЖК, табыс, жүктемені қайта есептеу (орыс тілінде)
- МҚҰ-ға арналған пруденциялық нормативтер (22-тармақ) (орыс тілінде)
- ҚР «Микроқаржы қызметі туралы» Заңы (орыс тілінде)
- ҚНРДА № 92 талаптары (сыртқы қайта қаржыландыру) (орыс тілінде)
Материалды Zaimonline.kz редакциясы дайындады. Біз қарыз бермейміз және микроқаржы ұйымы емеспіз: шарттарды салыстырып, ҚР заңы мен ҚНРДА белгілеген ережелерді түсіндіреміз. Жаңартылды 04.10.2026. Біз қалай жұмыс істейміз (орыс тілінде).
