Қарыз беруден неге бас тартады және не істеу керек

Жаңартылды 04.10.2026 · ҚР заңдары және ҚНРДА нормативтері бойынша тексерілді

Микрокредит беруден бас тарту көбіне скорингтің «көңіл-күйіне» байланысты емес. 2025–2026 жылдардан бастап микроқаржы ұйымдарында (МҚҰ) қарыз беруге тікелей тыйым салынған жағдайлардың тізімі бар, ал өтінім бойынша шешімді олар түсінікті ережелермен қабылдауға міндетті. Осы ережелерді білсеңіз, бас тарту себебін түсініп, әрі қарай не істеу керегін шеше аласыз.

МҚҰ қашан бас тартуға міндетті

ҚНРДА нормативтеріне сәйкес микроқаржы ұйымы мына жағдайларда микрокредит беруге немесе оны ұлғайтуға құқылы емес:

• табысыңыз ең төмен күнкөріс деңгейінен (ЕТКД) төмен болса — 2026 жылы 50 851 ₸, оған қоса отбасының кәмелетке толмаған әрбір мүшесіне осы соманың жартысы;
• борыштық жүктеме коэффициенті (БЖК) шектен асса: жаңа қарызды қоса алғанда барлық борыш бойынша төлемдер 6 айдағы орташа айлық табыстың жартысынан, ал кейбір қарыз алушылар үшін төрттен бірінен аспауы керек;
• МҚҰ-дағы немесе кредиттік серіктестіктегі микрокредит бойынша 1 күннен асатын не банк қарызы бойынша 30 күннен асатын мерзімі өткен берешек болса;
• соңғы 36 айда борышыңыз толық кешірілген болса (01.07.2025 бастап жасалған кешіру ескеріледі);
• соңғы 12 айда «тиімсіз» қайта құрылымдау болса: мысалы, борыш жарты жылда кемінде 5%-ға азаймаса немесе мерзімі өткен борыш жаңа қарызбен қайта қаржыландырылса;
• кепілсіз қарыздың мерзімі 5 жылдан асса.

0,5 орнына 0,25 БЖК шегі екі топқа қолданылады: соңғы 12 айда мерзімі 90 күннен асқан берешегі болғандарға және казино мен букмекерлік кеңселерде белсенді ойнау белгілері бар адамдарға (жарты жылда ойын операторларына жалпы сомасы 300 000 ₸-ден асатын кемінде 6 төлем).

Бас тартудың басқа міндетті себептері

• Қарыз алудан ерікті түрде бас тарту. Егер сіз eGov немесе кредиттік бюро арқылы мұндай бас тартуды белгілеген болсаңыз, МҚҰ қарыз бермеуге міндетті. Тыйымды сол жерде алып тастауға болады.
• Басқа ұйымдағы өтінім. Кредиттік есепте басқа МҚҰ-ға немесе банкке берілген, шешімі әлі шықпаған кепілсіз қарыз өтінімі тұрғанда, жаңасын мақұлдауға болмайды. Заң осылайша «кредиттік шопингпен» күреседі.
• Мерзімді әскери қызмет. Кредиттік есепте әскерге шақыру туралы мәлімет болса, мерзімді қызметтегі әскери қызметшіге микрокредит берілмейді.
• Банкроттық. Соттан тыс немесе сот арқылы банкроттықтан кейін 5 жыл бойы МҚҰ қарыз бермейді.
• Қосымша келісім жоқ. 21 жасқа толмаған және 55 жастан асқан қарыз алушыларға кепілсіз қарыз eGov немесе кредиттік бюро арқылы ЭЦҚ-мен не кеңседе жеке өзі рәсімдеген бөлек келісімнен кейін ғана беріледі.
• Онлайн алынатын алғашқы ірі қарыз. Егер кредиттік тарихыңызда әлі қарыз болмаса, ал сома 75 АЕК-тен (324 375 ₸) асса, шарт тек кеңсеге жеке келгенде жасалады.

Міндетті себептерден бөлек, МҚҰ тәуекелді өзі бағалап та бас тартуы мүмкін: әр ұйымның өз скорингі бар. Оның қалай құрылғанын және қандай деректер тексерілетінін МҚҰ қарыз алушыны қалай тексереді мақаласында талдадық.

Бас тартқаннан кейін не істеу керек

1. Кредиттік тарихыңызды қараңыз

Кредиттік бюро күнтізбелік жылына бір рет есепті тегін беруге міндетті, қайталама есеп 400 ₸ тұрады. Оны Мемлекеттік кредиттік бюродан, Бірінші кредиттік бюродан, eGov арқылы немесе ХҚКО-дан алуға болады. Есептен ұмыт қалған мерзімі өткен берешек, басқа МҚҰ-да шешілмей тұрған өтінім, қарыз алудан ерікті түрде бас тарту немесе сіз білмейтін қарыз бар-жоғы көрінеді.

2. Қателерді түзетіңіз

Есептегі деректер қате болса, сіз келіспейтініңізді мәлімдеп, оларды кім бергенін біліп, сол кредитордан түзетуді талап етуге құқылысыз. Егер бюроның өзі қателессе, түзетілген есеп 5 күнтізбелік күн ішінде беріледі. Егер қарыз сіздің қатысуыңызсыз рәсімделсе, алаяқтар туралы мақаладағы нұсқаулық бойынша әрекет етіңіз.

3. Мерзімі өткен берешекті жабыңыз

Басқа микрокредит бойынша бір күнге ғана кешіктірілген шағын берешектің өзі жаңа қарызға жол бермейді. Алдымен оны өтеп, содан кейін өтінім беріңіз.

4. Соманы немесе мерзімді азайтыңыз

Бас тарту борыштық жүктемеге байланысты болса, төлемі азырақ шағын сома БЖК-ге сыюы мүмкін. Мысал: табыс 250 000 ₸, кредит бойынша айына 90 000 ₸ төлеп жүрсіз. Шек — 125 000 ₸, демек жаңа төлем 35 000 ₸-ден аспауы керек.

5. Өтінімді барлық МҚҰ-ға бірден жібермеңіз

Бір өтінім қаралып біткенше, басқа ұйым қарызды мақұлдауға құқылы емес. Ал бір сағат ішінде берілген бірнеше өтінім туралы кредиттік бюро Ұлттық Банктің антифрод-орталығына хабарлайды, бұл да бас тартуға әкелуі мүмкін. Бірінші өтінім бойынша жауап күтіп, содан кейін ғана келесісін беріңіз.

МҚҰ қарызына баламалар

Ресми табысыңыз болса, банктердің ұсыныстарын салыстырыңыз: олардың сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі (СЖТМ) төмен (жылдық 46%-ға дейін), бірақ талаптары қатаңырақ. Қолма-қол ақшаға берілетін кредиттердің жиынтық кестесі кез келген банк картасына қарыз бетінде. Бас тарту борыштарға байланысты болса, жаңа қарыз жағдайды тек нашарлатады: қолданыстағы борыштың шарттарын өзгертуді сұрап кредиторға жүгінген дұрыс — мұны қалай істеу керегі қарызды төлемесеңіз не болады мақаласында айтылған.

Қарыз таңдау

Дереккөздер

• МҚҰ-ға арналған пруденциялық нормативтер (22-тармақ, БЖК) (орыс тілінде)
• ҚНРДА № 50 қаулысы (БЖК және табыс) (орыс тілінде)
• ҚР «Микроқаржы қызметі туралы» Заңы (орыс тілінде)
• ҚНРДА-ның микроқаржы қызметіне қойылатын талаптары (№ 92) (орыс тілінде)
• ҚР «Кредиттік бюролар және кредиттік тарихтарды қалыптастыру туралы» Заңы (орыс тілінде)